İÇERİKLER

  • Yangın Teorisi

  • Yanma ve Yangın

  • Yanmanın Çeşitleri

  • Yanmanın ürünler

  • Yangın

  • Yangının Çeşitleri ve Sınıfları

  • Yangının Sebepleri

  • Yangın Söndürme Yöntemleri

  • Yangın Söndürme Cihazları

  • Yangın Söndürme Cihazlarının Kullanılması


YANGIN TEORİSİ

Ateş binlerce yıldan beri kullanılmakta ve yaşamımız için gerekli olan temel unsurlardan biridir. Çok yararlı olması yanında zararları ile de tarih boyunca iki yönlü güç olarak karşımıza çıkmıştır. Ateş ile birlikte yaşamamızda yer alan yangın, potansiyel bir tehlike olarak yaşam koşullarının değişmesine paralel olarak artmıştır. İnsanoğlunun karşısına önce doğal yangınlar çıkmıştır. Gelişen teknoloji ile birlikte yangın değişik boyutlar kazanmıştır. Artan nüfus ve farklı enerji türlerinin kullanılması ile elektrik, mekanik ya da kimyasal etkenlere bağlı olarak konut, endüstriyel tesis, orman, ulaşım araçları yangınları yanı sıra patlayıcılar, LPG, doğal gaz ve nükleer maddeler sebebi ile de yangınlar çıkmaktadır.


YANMA ve YANGIN

  • ısı

  • oksijen

  • yanıcı madde

Isı : Isı bir enerji şekli olup, bir cismin sıcaklığının artmasına neden olan fiziksel bir etkidir.

Isı Kaynakları :

Doğal ve yapay olmak üzere iki türlüdür:

  • Doğal Kaynaklardan Gelen Isı: Güneş, yıldırım, volkanlar, vb.

  • Yapay Kaynaklardan Gelen Isı: Soba, kalorifer, ocak, vb.

Oksijen : Oksijen kendisi yanmayan fakat yanmayı gerçekleştiren renksiz ve kokusuz bir gazdır. Yanma reaksiyonu için gerekli oksijen genellikle havadan sağlanır. Havada % 21 oranında oksijen bulunur.

Ortamdaki Oksijen miktarının % 16 civarında olması yanma olayı için gerekli ortalama değerdir.

Yanıcı Madde :

Gazlar : Doğal gaz, Propan, Bütan, Hidrojen, Asetilen, Karbonmonoksit,vb.

Sıvılar : Benzin, Gaz yağı, Alkol, Boya, Cila, Zeytinyağı, Mazot,vb.

Katılar : Kömür, Plastik, Ağaç, Şeker, Kağıt, Saman, Deri, Kumaş, vb.

Yanma : Maddenin ısı ve oksijen (O2) ile birleşmesi (reaksiyonu) sonucu oluşan kimyasal bir olaydır. Yanma olayı yangın üçgeninin oluşması şekilde gösterilir;



B - Hızlı yanma

C - Parlama – patlama şeklinde yanma

D – Alevsiz Yanma (Kendi kendine yanma)


A - Yavaş Yanma : Yanıcı maddenin bünyesi itibari ile yanıcı buhar veya gaz meydana getiremediği halde, yeterli ısının ve yeterli O2 'nin bulunmaması halinde oluşan yanma çeşididir.

Demir (Fe) ve bakır (Cu) gibi metallerin havadaki oksijen ve hava ısısı ile oksitlenmesi olayında olduğu gibi yanıcı buhar veya gaz çıkarmamakta, demiroksit (FeO) ve bakıroksit (CuO) oluşmakta. Canlıların hücre solunumu olayı da bir nevi yavaş yanma olayıdır. Alev, ışık ve belirli bir ısı göstermezler.

B - Hızlı Yanma : İki grupta incelenir.

1) Alevli yanma :

Yanmanın bütün belirtilerinin oluştuğu bir olaydır. Yanmanın belirtileri alev, ısı, ışık ve korlaşmadır. Bazı maddeler (parafin ve mum ) katı halden önce sıvı hale daha sonra da buhar veya gaz

haline geçerek yanarlar.

Bazıları ise doğrudan yanabilen buhar çıkarırlar. Örneğin naftalin gibi. Bazı maddelerde doğrudan doğruya yanabilen gazlar çıkarırlar. Örneğin odun, kömür...

2) Korlaşma:

Bazı maddeler buharlaşmadığı için yanıcı gaz çıkarmaktadır. Bu gibi maddelerin yanması korlaşma halinde olmakta, alevlenme olmamaktadır. (kok ve odun kömürü ile sigara) Alevlenme de olduğu gibi ısı ve ışık bariz şekilde görülmekte ve hissedilmektedir.

C - Parlama Patlama Şeklinde Yanma :

Parlama : Kolayca ateş alan maddelerde görülen bir olaydır. Örnek: benzin, LPG ve doğalgaz gibi.

Patlama : Maddenin tamamının ısı veya vurma - çarpma gibi bir etki altında bir anda büyük ölçüde genişleyerek çeşitli gazlar oluşturması ve etrafını zorlayıp patlamalar şeklinde yanması olayıdır. Örnek: Asetilen gazı

Patlama büyüyen yanma hızı ile oluşur .


D - Alevsiz Yanma : Alevsiz yanma kendi kendini besleyen ve bunun için gerekli ısıyı yakıtın oksidasyonundan temin eden ekzotermik reaksiyon dalgasıdır. Alevsiz yanmanın olması için düşük sıcaklıktaki bir ısı kaynağı tarafından ısıtılması gerekir.

Tam yakıt oksidasyonu gerçekleşmez, sıcaklık ve yanma hızı düşüktür. Sıcaklığın yüksek olması halinde açığa çıkan uçucu madde oksijenle birlikte alevli yanar. Örnek : Gübre, yapraklar ve taze otlar (nebatlar)gibi.

YANMANIN ÜRÜNLERİ

Dumanın bileşiminde zehirli gazlar bulunur.

  • Karbonmonoksit

  • Karbondioksit

  • Kükürtdioksit

  • Kükürtlü hidrojen

  • Amonyak

  • Duman

  • Isı

  • Alev

  • Zehirli Gazlar


YANGIN

Ortamda her zaman ve bir arada mevcut olan OKSİJEN – YANICI MADDE – ISI nın KONTROL DIŞINDA

birleşmesi ile, IŞIK (ALEV) – KUVVETLİ ISI nın açığa çıkması sonucu çevreye yayılması, büyümesi yaşam ve çevreye zarar verme niteliğine bürünmesidir.


Yangının;

. ilk aşamasında, KOKU

·     ikinci aşamasında, DUMAN

·     üçüncü aşamasında, ALEV  görülür.


Bir cismin yanabilmesi için, ortamda en az % 14 - % 16 oranında OKSİJEN  bulunması gereklidir.

(Normal şartlar altında, havada bulunan OKSİJEN oranı % 21’dir. )

YANGININ ÇEŞİTLERİ ve SINIFLARI

Yangınları çeşitli gruplar altında toplamak yanıcı madde cinslerine göre yapılmıştır. Bu sınıflama aşağıda belirtildiği gibi dört ana grupta belirlenmiştir.

A SINIFI: Katı yanıcı maddeler yangını

B SINIFI: Sıvı yanıcı maddeler yangını

C SINIFI: Gaz haldeki yanıcı maddeler yangını

D SINIFI: Yanabilen hafif metaller yangını


A SINIFI YANGIN : ÇEŞİTLİ ODUN, KÖMÜR, KAĞIT, OT, KAUÇUK, TEKSTİL MADDELERİ, ŞEKER, DERİ VB.

B SINIFI YANGIN : GAZ YAGI,BENZİN,MAKİNA YAĞLARI, MAZOT, ALKOL,VERNİK, YAĞLI BOYALAR, VB.

C SINIFI YANGIN : METAN, PROPAN, BÜTAN, LPG, ASETİLEN,DOĞALGAZ,HİDROJEN,CO VB.

D SINIFI YANGIN : ALÜMİNYUM, MAGNEZYUM, SODYUM, POTASYUM, LİTYUM VE BUNLARIN ALAŞIMLARI İLE KARIŞIMLARI,VB.

YANGININ SEBEPLERİ

A — Yangınlardan korunma önlemlerinin alınmaması,

B — Bilgisizlik,

C — İhmal ve dikkatsizlik,

D — Kazalar,

E — Sıçrama,

F — Sabotaj,

G — Tabiat olayları.

A - Yangından korunma Önlemlerinin Alınmaması : En önemli nedendir. Yangın, elektrik kontağı, ısıtma sistemleri, LPG tüpleri, parlayıcı–patlayıcı maddelerin yeterince korunmaya alınmamasından doğmaktadır. Elektrik enerjisi aksamının teknik koşullara göre yapılması, LPG tüplerinin doğru

kullanılması, bacaların temizlenmesi ve parlayıcı–patlayıcı maddeler için gerekli önlemin alınması halinde yangın afetinde büyük ölçüde azalma olacaktır.

B — Bilgisizlik : Yangına karşı önlemlerin nasıl alınacağını bilmek gerekir. Elektrikli aletlerin doğru kullanımını bilmemek, soba ve kalorifer sistemlerini yanlış yerleştirmek, tavan arasına ve çatıya kolay tutuşabilecek eşyalar koymak yangını davet eder. Yangının oluşumunu önlemek ve yangını söndürmek için, yangın olayını öğrenelim.

C — İhmal ve dikkatsizlik : Yangın konusunda bilgili olmak yetmez. Söndürülmeden atılan bir kibrit veya sigara izmariti, kapatmayı unuttuğunuz elektrikli çay makinesi, LPG tüpü, ateşi söndürülmemiş ocak, fişi prizde unutulan her türlü elektrikli cihaz; sebebiyle büyük yangınlar çıkabilir. Bu nedenle, yangına karşı daha dikkatli ve titiz olmamız gerekir.

D — Kazalar : İstem dışı olayların bazılarından yangın çıkabilir. Yangın konusunda yeterli düzeyde bilgilenmek, bu tür olaylarda nasıl hareket edeceğimize yardımcı olur.

E — Sıçrama : Kontrol altındaki bir ateşin, ihmal veya bilgisizlik sonucu yayılarak veyahut parlayıp–patlayarak sıçraması her zaman mümkündür.

F — Sabotaj : Bazı insanlar, çeşitli amaç ve kazanç uğruna kasıtlı olarak yangın çıkarırlar. Bu tür olaylara karşı gerekli önlem alınmalıdır.

G — Tabiat olayları : Rüzgarlı havalarda kuru dalların birbirine sürtmesi sonucu, yıldırım düşmesi, deprem ve benzeri doğa olayları sonucu yangınlar çıkabilir.

YANGIN YERİNDEKİ TEHLİKELER

  • Yangının Yayılma Tehlikesi

  • Binaların Çökme Tehlikesi

  • Göçük Altında Kalma Tehlikesi

  • Elektrik Akımına Kapılma Tehlikesi

  • Kimyasal Tehlikeler

  • Zehirlenme Tehlikesi

  • Patlama Tehlikesi

YANGIN SÖNDÜRME YÖNTEMLERİ

A - SU

Yangın söndürmede en fazla kullanılan madde sudur. Su serinletici, kapatıcı, akıcı, karışıcı ve yayılıcı özelliklere sahip bir maddedir. Yangın alanına püskürtülen su ısı emerek buharlaşır ve hacimce genişler, yoğunlukça oksijenden ağır olduğu için yanıcı madde üstünü ve çevresini kaplar, oksijeni ortamdan uzaklaştırır. Suyun söndürücü özelliği yanan madde ile temasa geçmesiyle ortaya çıkar. Bu söndürme özelliği çok yönlü olup aşağıda izah edildiği şekildedir.

Soğutucu Özelliği; Genel olarak yanan bir cismin üzerine su temas ederse temas ettiği alanı soğuyarak yanma noktasının altına iner ve yangın söner.

Kaplama, Boğma Özelliği; Bir ateşi söndürmek için yeteri kadar su buharı meydana getirilerek, yanan bölgeden havayı kovmak yani ateşi oksijensiz bırakmaktadır. Ancak, belli bir sıcaklığa sahip olacak su buharı yoğunlaşmaya başladığı zaman soğutucu değil tam aksine ısıtıcı bir rol oynar.

Ayrıca suyun kendisinden daha ağır sıvılar üzerinde kaplama yapacağını kendisinden hafif sıvılar üzerinde bu özelliğinin değerlendirilemeyeceğini de hatırdan çıkarmamak lazımdır.

Bazı yanıcı maddelerin yanarken oksijen çıkarması, havanın oksijenine ihtiyaç göstermemesi durumunda suyun boğucu özelliğini hiç düşünmemek gerekir.

Emülsiyon İçin Kullanılma Özelliği; Birbirleriyle karışmayan iki sıvıdan biri diğerinin üzerine dağılarak küçük

damlalar meydana getirir.Bu damlalar bir süre için yanıcı sıvının üzerini kaplar, yanmayı durdurup yayılmasını önler. Fuel-Oil üzerine ince damlalar halinde püskürtülecek su yanmayı durdurur ki bu olaya Emülsiyon denir.

B - KARBONDİOKSİT

Renksiz, kokusuz, elektriği iletmeyen, havadan ağır bir gaz olduğundan yangın söndürücü olarak yaygın şekilde kullanılmaktadır. Akaryakıt ve elektrik kaynaklı yangınlarda kullanılan karbondioksit (C02) yanıcı olmayıp kimyevi maddelerle pek kolay birleşmez. Gaz halinde olduğu için ateşin üzerine kolayca dağılarak yanıcı maddenin üzerini kaplar. Yanıcı madde üzerine kendi tazyiki ile püskürür, normal şartlar altında gaz halinde bulunan C02, soğutmak ve basınç altına alınmak suretiyle sıvı hatta katı haline getirilebilir. Yüksek basınca dayanıklı tüpler içinde saklanan C02 genellikle tüpün içinde iken sıvı hale gelir. Ancak tüpten dışarıya çıkarken gaz haline dönüşür. Yangın söndürme işlerinde kullanılan tüplerdeki C02 sıvı haldedir.

Belirli bir zaman dilimi içinde sıcak bir yerde bırakılıp ısısı 32 oC nin üzerine çıkacak olursa tüp içindeki sıvı aniden gaz haline dönüşecektir. Öyle ise tüpler aşırı ısıdan uzak yerlerde bulundurulmalı, muhafaza edilmelidir.Yangın söndürme cihazları ile karbondioksit, bir ateşe doğru püskürtülecek olursa, aniden sıvı halden gaz haline geçeceği için soğur, ya kar taneleri ya da beyaz bir bulut gibi görünerek havadan da bir buçuk defa ağır olduğu için yangının üstünü kaplar ve hava ile yangının ilgisini keserek ateşi boğar. Karbondioksit (C02) boğucu bir gaz olduğundan havada % 9’un üzerine yükselmesi boğulmalara %20’ye yükselmesi ölümlere

neden olabilir. Kapalı yerlerde ki yangınlarda karbondioksit işlendiği zaman bu özelliğinden dolayı tehlike oluşturur.

Kapalı yer yangınlarında yangının söndürülebilmesi için yanıcı maddenin cinsine göre kapalı hacmin yeterli oranda karbondioksit gazı ile doldurulması gerekir. Karbondioksitin söndürme özelliği yanıcı maddenin üzerinden havayı kovarak,yani oksijensiz bırakarak yangını boğma yolu ile söndürmektir. Akaryakıt dolu madeni kaplardaki yangının söndürülmesi mümkün ise de, kaplar kızgın olduğundan karbondioksit dağıldıktan sonra alevlenme tekrar edebilir. Çünkü karbondioksit yangını boğmuş fakat soğutmamıştır.

Karbondioksit yalıtkan olduğu için elektrik kaynaklı yangınlarda da etkilidir. Zira elektrik genelde kıvılcım çıkararak çevresindeki maddelerin yanmasına neden olur. Bu nedenle çevrede tutuşan madde karbondioksit ile sönebilecek cinsten ise karbondioksitli cihazların kullanılması doğru olur. Aksi halde beklenen sonucu alamayabiliriz. Bu nedenle, elektrik kaynaklı yangınlarda önce elektriğin kesilmesi, daha sonra yangının sınıfına göre yangına müdahalede bulunulması gerekir.

C - KURU KİMYEVİ TOZLAR

B ve C sınıfı yangınlar için kullanılan tozlar, sodyum bikarbonat asıllı tozlardır. A, B, C sınıfı yangınlarında kullanılan tozlar ise Amonyum Fosfat asıllı bileşiklerden meydana gelmektedir. Kuru kimyevi tozlar, akaryakıt yangınlarında, elektrikle çalışan makinelerin yangınlarında kullanılmaktadır. Kuru kimyevi tozlar, genellikle sodyum, bikarbonat (Na HC03) asıllıdır. Ancak depolama muhafaza ve kullanılışı kolaylaştırmak amacıyla içlerine bir takım maddeler katılır. Bu maddeler içinde en çok kullanılanları ise stearatlar, Trikalsiyum fosfattır. Bu iki madde, tozun rutubetle toprak haline gelmesine engel olmak amacıyla kullanılır.

Kuru kimyevi tozlar ateşin üzerine tatbik edildikleri zaman ısı ile kimyasal reaksiyona uğrayarak ayrışır ve her biri ayrı ayrı sınıf yangınlara etkin olan sodyumbikarbonat su ve karbondioksite dönüşerek ve ateşi söndürür. Kuru kimyevi tozlar zehirli değillerdir. Ancak teneffüs edilen yerde bol miktarda bulunuşu, solunumu güçleştirir. Sis gibi etrafı kapladıkları için de görüşü azaltabilirler.

Kullanım Alanları; Kuru kimyevi tozlar genellikle akaryakıt yangınlarını söndürmede kullanılırlar. Aynı zamanda elektrik akımını geçirmedikleri için elektrikle çalışan makinelerle ilgili akaryakıt yangınlarında da kullanılırlar. Kuru kimyevi tozlar B ve C sınıfı yangınlar için daha etkili olmaktadırlar. Ayrıca yanma sadece satıhta ise A sınıfı yangınlarda da kullanılabilirler. Ancak şurası unutulmamalıdır ki, kuru kimyevi tozlarla söndürülen yangınlardan sonra yangın yerinde sıcak maddeler özellikle metaller yangın mahallinden alınmalıdır. Çünkü tekrar alevlenme meydana gelebilir. Kuru kimyevi tozların hassas elektrik cihazlarının, telefon santrallerinin üzerine püskürtülmesi bu cihazların faaliyetlerini durdurur, zararlı olabilir.

D - KÖPÜK

Köpük kimyasal bileşiktir. Basınçlı su ile karıştığında, karışım köpük yapıcıdan tazyikle geçerken hava ile karışır ve köpüğü meydana getirir. Yanan yüzeyi kaplayarak yanıcı maddenin oksijenle olan irtibatını keser. Soğutma,

boğma, bastırma, ve ayırma özelliği vardır. Bu nedenle iyi bir söndürücüdür. B sınıfı ve kontrol altına alınamayan A sınıfı yangınlarda kullanılır.

Kullanım Alanları ;

  • Rafineriler, kimya laboratuarları, kimyasal madde depoları,

  • Boya ve vernik atölyeleri veya depoları,

  • Akaryakıt depolama yerleri ve dolum istasyonları,

  • Artık yağların döküldüğü hendekler,

  • Akaryakıt tankerleri, kargo ambarları,

  • Hava alanları, uçak hangarları,

  • vb.


E - HALOJENLİ HİDROKARBONLAR

Alevden ısıyı emerek yanma reaksiyonunu sürdüremeyecek kadar alevi soğutmak suretiyle söndürmektir. İz, leke ve artık bırakmayan gazlaşarak uzaklaşan bir söndürücüdür. Hassas cihazların korunmasında, bilgi işlem merkezlerinde, laboratuarlarda, telekomünikasyon merkezleri vb. yerlerde kullanılır. Kullanılan malzemeye zarar vermeyen, çok etkin söndürme özelliği vardır.

YANGIN SÖNÜDÜRME CİHAZLARI

Küçük çaptaki yangınları söndürmeye yarayan ve gövdesi içerisinde mevcut yada çalıştırılması anında ayrı bir tüpte bulunan bir basınçla söndürme maddesini dışarı püskürten bir cihazdır. Yangın söndürme cihazları, kuru kimyevi tozlu, Karbondioksitli, halojenli, sulu ve köpüklü olmak üzere beş (5) sınıftan oluşmaktadır.

YANGIN SÖNDÜRME CİHAZLARININ YERLEŞTİRİLMESİ

  • Y.S.C. lerin yerleri çabuk ulaşılır bir yer olarak seçilmelidir.

  • Y.S.C. lerin yerleri hiç değiştirilmemeli ve bu yerler kırmızı boya ile boyanmalıdır.

  • Y.S.C. lerin duvarlara asılması halinde zeminden asma halkasına olan uzaklığı 90 cm. yi geçmeyecek şekilde ayarlanmalıdır.

  • Y.S.C. yangın çıkması olasılığı olan yerin yakınına konulmalı, makine,tezgah, malzeme ve kapı arkasına konulmamalıdır.

YANGIN SÖNDÜRME CİHAZLARININ KULLANILMASI HAKKINDA